EU is voor tv-journaals ver-van-hun-bed-show

De Europese Unie leent zich niet voor flitsende nieuwsitems. Journalisten lijken te kiezen voor een makkelijke oplossing: in plaats van mogelijke gevolgen van Europees beleid te bespreken, benadrukken ze vooral conflicten. Dit blijkt uit het proefschrift Framing Europe van UvA-onderzoeker Claes de Vreese.


Door Lisette Snippe


Journalisten die verslag doen van de Europese politiek lopen tegen een groot aantal moeilijkheden aan (De Vreese noemt het ‘uitdagingen’). Zowel de journalisten als het publiek ervaart Europese besluitvorming als een ver-van-mijn-bed-show; het duurt maanden dan wel jaren voor er een besluit wordt genomen; de onderwerpen zijn complex en abstract; de politieke terminologie onbegrijpelijk. Daarnaast zijn de organen van de EU ontoegankelijk en bureaucratisch en de politici en de ambtenaren moeilijk bereikbaar. Een andere uitdaging is de beperkte kennis en interesse bij de kijkers waardoor vaak extra uitleg nodig is. Het gevolg is dat er teveel informatie in een al kort nieuwsbericht zit. Tot slot zijn nieuwsredacteuren zelf kritisch en terughoudend wanneer het over Europa gaat. Niet echt fijne ingrediënten voor een flitsend en kort nieuwsitem dus.
Zoals de hoofdredacteur van het BBC 9 uur nieuws stelt: ‘There is always constrains of resources, money, and time. One eye is on the audience all the time and you don’t want to do anything that people find boring. The European strories are quite difficult to explain and illustrate in television terms. [...] You need to infuse people. If you ask someone who watches the 9 o’clock news whether they wanted a piece on how the euro goes down in Bavaria, they would say "no thank you very much, can we please get some football instead".’ De Vreese bekeek de manier waarop journalisten in Groot-Brittannië, Denemarken en Nederland een verhaal inkleden, oftewel ‘framen’. Hij bestudeerde dus de verschillende manieren waarop journalisten een nieuwsverhaal vertellen: bijvoorbeeld in termen van conflict, economische consequenties of moraal. De Vreese bestudeerde zowel de totstandkoming van deze ‘frames’ als de uiteindelijke frames in nieuwsitems. Ook komen de effecten op de publieke opinie van de verschillende
frames aan bod.
De onderzoeksresultaten wijzen uit dat het meest voorkomende frame in berichtgeving over Europese politiek het conflictframe is. Het nieuws wordt grotendeels gepresenteerd in termen van conflict tussen landen, binnen politieke partijen en binnen Europese instituties. Conflicten maken Europese issues nieuwswaardig en bieden een duidelijk invalshoek. Juist omdat het moeilijk is Europese politiek levendig in beeld te brengen, kiezen journalisten er vaak voor om conflicten te benadrukken. De hoofdredacteur van ITN, een Brits journaal, verantwoordt het gebruik van het conflictframe als volgt: ‘In political stories, domestic and European, we like to focus on tension between two sides. We have a bipolar, very confrontational Parliament, and that is the structure we use for our political stories. [...] Of course that means simplification, but you sometimes
have to take decisions that is easier to tell this as a "nasty little stich- up" between Germany and Spain.’

Conflictframe
De Vreese onderzocht de effecten van frames op de publieke opinie. Met hulp van het NOS Journaal werden nieuwsbulletins over de uitbreiding van Europa gemaakt: één met een conflictframe en één met een frame ‘economische gevolgen’. De kerninformatie was hetzelfde. De deelnemers werd achteraf gevraagd om hun mening te geven over de uitbreiding. Opvallend is dat frames een even grote invloed blijken te hebben op de kijker als de kerninformatie in het nieuws – en dat terwijl frames minder prominent aanwezig zijn. Deelnemers die het bulletin met het conflictframe bekeken, praatten over de uitbreiding in termen van publieke en politieke frictie. De andere deelnemers hadden het over kosten, baten en mogelijke economische gevolgen.
Vooralsnog is onbekend of nieuwsfames ook op lange termijn de houding van kijkers beïnvloeden. Jammer dat we eigenlijk nog niks weten over de daadwerkelijke effecten van nieuwsframes, maar De Vreese geeft zelf ook al aan dat zijn onderzoek slechts een aanzet is op dit specifieke terrein.
De Vreese onderzocht niet alleen conflictframes, maar ook zogenaamd strategisch nieuws. Inhoudsanalyses van politiek nieuws in de Verenigde Staten wijzen uit dat verslaggevers steeds vaker het strategische aspect van de politiek benadrukken: ‘Strategic coverage emphasizes the horse race and tactics of politics.’ De aandacht gaat vooral uit naar strategische manoeuvres van politici, onenigheid in politieke partijen, kiezers en peilingen. Vergelijkbaar is game news, waarin politici worden neergezet als performers; de kiezers fungeren als toeschouwers.
Deze betreurenswaardige trend is ook in Europa zichtbaar. De Vreese onderzocht de effecten van strategisch geframed nieuws. Het experiment wees uit dat blootstelling aan strategisch nieuws politiek cynisme aanmoedigt. Proefpersonen die het nieuwsitem met strategische frames bekeken, waren significant cynischer in hun antwoorden dan deelnemers die een nieuwsitem bekeken dat wezenlijke, inhoudelijke aspecten benadrukte.
De Vreese is een van de weinigen die de effecten van strategische frames op lange termijn heeft bestudeerd. Volgens hem verdwijnen de effecten op lange termijn, dat wil zeggen, na een week. De Vreese geeft wederom aan dat dit experiment slechts een eerste stap is in onderzoek naar effecten van strategisch nieuws. Harde conclusies over duurzaamheid en kracht vereisen uitvoeriger onderzoek.

Tips
Al met al wijst dit onderzoek uit dat de nieuwsmedia kunnen bijdragen aan politiek cynisme en een negatieve beoordeling, namelijk in termen van conflict, van politieke en econmische kwesties. Op basis van de onderzoeksresultaten geeft De Vreese een aantal nuttige tips aan journalisten. Ten eerste vindt hij dat journalisten extra opleiding nodig hebben voor het brengen van Europese kwesties. Journalisten moeten leren om complexe politieke issues op een toegankelijke manier in beeld te brengen en om de relevantie te tonen van politieke besluitvorming op internationaal niveau. Natuurlijk zonder te simplificeren.
Ten tweede moeten journalisten hun kennis van het Europese integratieproces bijspijkeren. De Vreese geeft voorzichtig aan dat het daar bij vele journalisten aan schort: dat hun kennis wellicht beperkt en achterhaald is. Volgens De Vreese is het niet de taak van de journalistiek de Europese integratie te promoten. Wel moeten journalisten zich bewust zijn van de effecten - zoals politiek cynisme - van het op een bepaalde manier framen van nieuws.
Uit ander onderzoek is gebleken dat de steun voor de EU toeneemt wanneer nieuwsprogramma’s de EU plaatsen in een historische context en de uitbreiding positief interpreteren. De boodschap van De Vreese is niet dat nieuwsprogramma’s op deze manier Europese politiek moeten brengen, maar nogmaals: journalisten moeten zich er wel bewust van zijn.
Er moeten nog vele onderzoeken plaatsvinden om meer duidelijkheid te krijgen hoe aanhoudend en sterk de effecten van frames zijn. Journalisten kunnen daar hun lering uit trekken en hun bewustzijn over hun rol vergroten.
Framing Europe is een welkome bijdrage aan de theorie over de totstandkoming en effecten van nieuwsframes, juist omdat het onderzoek het hele proces van framing beslaat. Eindelijk is er eens gedegen onderzoek gedaan naar media in Europa en effecten daarvan op de publieke opinie. Hopelijk is dit een aanzet tot meer.


Claes H. de Vreese, Framing Europe, Television news and European Integration, Universiteit van Amsterdam, Aksant, 2003



Terug