Oost-Timor en de vermoorde onschuld

Op 8 december besteedden de kranten wat aandacht aan de achtergronden van de Indonesische invasie in Oost-Timor in 1975. In de loop der jaren is er nauwelijks enige aandacht geweest voor de achtergronden van de invasie, noch voor het lot van de Oost-Timorezen onder de bezetting van het Indonesische leger. Pas in de jaren negentig werd Oost-Timor nieuws, met name ten tijde van het referendum voor de onafhankelijkheid in 1999. Maar achtergronden werden veelal in het vage gehouden.
Eindelijk 26 jaar na dato wat meer achtergronden. De Volkskrant pakt breed uit in de kop: "VS keurden invasie in Oost-Timor goed." Ook de NRC zet scherp in, "Geheime documenten: VS stemden in 1975 wel in met inval Timor", met een iets uitgebreider artikel. De suggestie in beide kranten is dat er in het verleden onenigheid of twijfel zou hebben bestaan over de Amerikaanse steun voor de invasie, en dat de nieuw onthulde documenten een geheel andere kijk op het verleden bieden.
door Martin Hulsing

De "tot dusverre geheime documenten die gisteren in de openbaarheid kwamen … wijzen uit dat Ford en Kissinger de ophanden zijnde invasie uitvoerig hebben besproken met Soeharto tijdens hun rondreis door het Verre Oosten, begin december 1975." Soeharto had de twee om "begrip" gevraagd en president Ford had geantwoord: "Wij begrijpen het, en zullen u niet lastigvallen over dit onderwerp." Voor de goede orde voegen de beide kranten er nog aan toe dat Kissinger de steun voor de invasie wenste te zien in "het kader van de koude oorlog" en "de recente nederlaag in Vietnam." Die 'nederlaag' is een standaard begrip geworden. Hierbij volstaat het te constateren dat het grondgebied van de VS er nog redelijk netjes uitzag na die 'verloren' oorlog, en dat het de VS inderdaad niet is gelukt om Vietnam geheel naar 'het stenen tijdperk te bombarderen,' al zijn ze wel een aardig eind in de goede richting gekomen. Nog dagelijks krijgen de Vietnamezen mogelijkheid te proeven van deze wrange 'overwinning' als gevolg van de biologische en chemische oorlogvoering, en het niet ontplofte bommentuig dat nog jaarlijks honderden slachtoffers eist.

Vaguely left-wing
De NRC is zo netjes om de bron te noemen waarop het bericht is gebaseerd, het National Security Archive, waarin her en der inderdaad wordt gerefereerd aan 'communisten' en 'het communisme'. In die dagen die we de koude oorlog noemen was 'communisme' het codewoord om alles te doen wat God verboden heeft. Maar in het betreffende NSA-artikel komt juist duidelijk naar voren dat in een intern memo die wat dieper op deze vijand ingaat, gesproken wordt van "vaguely left-wing". (1) Later, als het erop begint te lijken dat de invasie niet helemaal vlekkeloos zal verlopen en de Amerikaanse steun in de openbaarheid dreigt te komen, vraagt Kissinger zijn adviseurs, of het verhaal niet zo gedraaid kan worden dat er sprake is van "een communistische regering midden in Indonesië?" (2) Als Soeharto er naar hint dat zijn regering misschien wel wat meer olie-inkomsten zou willen hebben, noteert Kissinger bovendien, op zorgvuldige wijze, dat wat Soeharto ook doet "hij geen klimaat moet creëren dat investeringen afschrikt." (3) De voorwendselen waarmee congres, media of de bevolking moeten worden overtuigd van de noodzaak van een interventie of steun aan massamoord, zijn altijd afhankelijk van tijd en omstandigheden. Momenteel staat het internationaal terrorisme op de voorpagina's. Maar uit interne documenten en beleidstukken blijkt dat het overheersende principe altijd weer terug te voeren is op "een goed investeringsklimaat" voor het Amerikaanse bedrijfsleven. Dat was ook de belangrijkste reden waarom Soeharto eindelijk mocht vertrekken, na 33 jaar trouwe dienst, en vele honderdduizenden doden. (4)
Beide kranten merken op dat de VS 90% van de Indonesische wapens leverden, hetgeen al een aardige indicatie is dat de VS de invasie ondersteunden. Kissinger was zich er uiterst bewust van dat daarover gelogen moest worden, omdat het congres wapenleveranties had verboden: "Het hangt ervan af hoe wij dit brengen: als zelfverde-diging of als een operatie op een vreemd grondgebied."

Kissinger
In hetzelfde artikel van het National Security Archive wordt naar voren gebracht dat op 8 december Kissinger zijn staf een uitbrander geeft omdat deze in een memo aanraadde om geen wapens te sturen naar Indonesië wegens het illegale karakter ervan. Vervolgens was hij woedend omdat de memo zou kunnen uitlekken, en dat het daarmee voor iedereen duidelijk zou worden dat "Kissinger zijn onschuldige bureaucraten zou hebben gedwongen om de wet te overtreden," zoals hij dat zelf zo treffend onder woorden bracht. (5)
Het bovenkomen van al deze feiten zal een onthutsende ervaring voor met name NRC zijn geweest. NRC maakt op geregelde basis gebruik van diens inzichten in de wereldpolitiek. Vorig jaar bijvoorbeeld, met de 25-jarige herdenking van het einde van de Vietnamoorlog plaatsten ze een paginagroot artikel van Kissinger waarin deze nog eens mocht uitleggen wat voor blunders er waren begaan, en hoe de Vietnamese vork in de Amerikaanse steel stak. (6)

Nederland
Ook wordt er geen melding gemaakt van de Nederlandse rol, bijvoorbeeld over de Nederlandse wapenleveranties. Treurig hoogtepunt daarvan waren misschien de leveranties ten tijde van het referendum in 1999 en de daaropvolgende terreuroperaties door het Indonesische leger. Als gevolg hiervan sloeg vrijwel de gehele bevolking op de vlucht en werd circa 80% procent van Oost-Timor platgebrand. Nederland ging gretig in op het verzoek van Indonesië om speciale radarapparatuur te leveren. Apparatuur die heel handig zou kunnen zijn om de arme drommels die in krakkemikkige bootjes probeerden de slachtingen te ontvluchten, alsnog op te sporen en terug te brengen naar waar ze thuishoorden. Ondanks een Europese boycot wist minister van Aartsen de apparatuur op de juiste plek te krijgen. (7)
Geen van de kranten gaat in op de uitgebreide militaire steun van de VS aan Soeharto die al dateert van voor de coup van 1965, en de intensieve betrokkenheid van de VS bij de daaruit voortvloeiende slachtingen. De Volkskrant vermeldt als enige dat "de invasie, en de Indonesische bezetting die daarop volgde (…) naar schatting 200 duizend Oost-Timorezen het leven [heeft] gekost," en NRC dat "in augustus 1999 80% van de Oost-Timorezen in een referendum onder VN-toezicht [koos] voor onafhankelijkheid." Niets over het Timor Gap Treaty, het verdrag waarbij de oliebronnen van Oost-Timor tussen Australië en Indonesië werden verdeeld. (8) Er is geen enkele verwijzing naar wat voor afschuwelijke dingen er zijn gebeurd tijdens die 25-jarige bezetting, waarbij 1/3 van de bevolking het leven verloor. Een horror die zeker te vergelijkbaar is met het Cambodja van Pol Pot, maar die twintig jaar langer duurde. (9)

De vermoorde onschuld
De verantwoordelijken wisten waar ze mee bezig waren, daarover kan ook geen enkele twijfel bestaan. Het werd duidelijk onder woorden gebracht door de Amerikaanse ambassadeur voor de VN, Daniel Patrick Moynihan. Noam Chomsky, die zijn woorden aanhaalt, voegt er aan toe dat "deze woorden uit het hoofd moeten worden geleerd door iedereen met een serieuze interesse voor internationale betrekkingen, mensenrechten en wetgeving." Want hoewel de Veiligheidsraad de invasie veroordeelde en Indonesië opriep zich terug te trekken uit Oost-Timor, legt Moynihan in zijn memoires uit 1978 uit waarom dat geen effect had: "De Verenigde Staten wilden dat de dingen liepen zoals ze liepen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken wenste dat de Verenigde Naties op wat voor wijze dan ook, volkomen vruchteloos zouden blijken. Dat was mijn taak, en die volbracht ik met een niet gering succes."
Moynihan was inderdaad uiterst succesvol. Hij haalt in zijn memoires rapporten aan waaruit blijkt dat er binnen twee maanden al zo'n 60.000 mensen waren gedood, "10 procent van de bevolking, in verhouding bijna net zoveel als het aantal doden in de Sovjet-Unie tijdens de Tweede Wereldoorlog." Een aanwijzing voor het succes, voegt hij eraan toe, is dat binnen een jaar "het onderwerp uit de media verdween." (10)
Waarna de echte slachtingen nog moesten beginnen.

bronnen
(1) 'State Department Briefing Paper Indonesia and East Timor', geciteerd in 'East Timor Revisited: Ford, Kissinger and the Indonesian invasion, 1975-76', William Burr en Michael L. Evans, uitgegeven door National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62, 6 december 2001. Op deze site is nog veel meer te vinden over de recente Amerikaanse geschiedenis.
(2) 'East Timor Revisited: Ford, Kissinger and the Indonesian invasion, 1975-76', William Burr en Michael L. Evans uitgegeven door National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62, 6 december 2001, noot 26.
(3) 'East Timor Revisited'.
(4) 'A New Generation Draws the Line: Kosovo, East Timor and the Standards of the West', Noam Chomsky, 2000.
(5) 'East Timor Revisited'.
(6) NRC, 30 april 2000. Het feit dat Kissinger verantwoordelijk was voor onbeschrijfelijk leed in Indo-China, dat hij op de nominatie staat ooit nog eens berecht te worden voor de door hem gepleegde oorlogsmisdaden, nog nooit is betrapt op een intelligente opmerking over wat er gebeurt in de wereld en bovendien bekend staat als een groot leugenaar, maakt hem niet de meest aannemelijke keuze voor een krant als de NRC om 25 jaar later commentaar te geven op de Amerikaanse oorlog in Vietnam. Erger was dat hij ook nog de enige was die de NRC om commentaar vroeg.
(7) Kijk op de website van het uitstekende onderzoeksinstituut van de Campagne tegen de Wapenhandel: www.stopwapenhandel.org
(8) 'Krokodillentranen voor Oost-Timor', Discorsi, jaargang 33, Nr. 2, winter 1999.
(9) Zie bijvoorbeeld van Noam Chomsky, 'Perspectives On Power', 1997. Of van hem en Edward S. Herman, 'The Political Economy of Human Rights: Volume 1', uit 1979. Om te zien wat er toen al bekend was, en om te bevatten hoe weinig noodzakelijk het is om informatie geheim te houden met 'goed' functionerende Westerse vrije media. In deel 2 van 'The Political Economy of Human Rights' komt onder meer Cambodja onder de Rode Khmer aan de orde, dat zich in dezelfde periode afspeelde. Een heel ander verhaal.
(10) 'A New Generation Draws the Line'.

Terug