Terroristen en vrijheidsstrijders: een strijd om woorden

Door Patrick Pubben en Edwin Grooters

Extra! 19 oktober 2001. In de jaren '80 werden de Mujahedeen door de westerse media en regeringen omschreven als vrijheidsstrijders omdat zij vochten tegen de communistische Sovjetbezetters. Een deel van hen kwam in 1996 onder de naam Taliban aan de macht, een ander deel vormde de zogenaamde Noordelijke Alliantie. Laatstgenoemde wordt in sommige achtergrondartikelen (NRC 24-09-01, Volkskrant 02-10-01) nog wel afgeschilderd als een 'stel opportunisten die alles doen voor een zak met geld' (Volkskrant) en haar schendingen van mensenrechten worden genoemd. Maar in de algemene berichtgeving zijn zij degenen die aan 'onze' kant staan , nu tegen de 'terroristische' Taliban.
Een vergelijkbare kwestie is die van de Russen tegen de Tsjetsjenen of Turkije versus de Koerden. En voor de Israëlische regering is elke Palestijn die gedood wordt per definitie een terrorist.

In een tijd waarin de Nederlandse burger zich meer dan de pers lijkt af te vragen wat nu allemaal terrorisme genoemd kan worden, is het verstandig om hier wat dieper op in te gaan.

Definitie

Er lijkt iets vreemd aan de hand te zijn met het begrip "terrorisme" en dat ligt aan de definitie ervan. In een lezing aan de universiteit van Colorado, Boulder, op 12 october 1998 haalt wijlen prof. Eqbal Ahmad na uitvoerige studie naar het begrip terrorisme de volgende citaten aan uit een toespraak van George Schultz, voormalig minister van Buitenlandse Zaken onder Reagan. "Terrorisme is een moderne barbaarsheid die wij terrorisme noemen." Definitie nummer twee is nog mooier: "Terrorisme is een vorm van politiek geweld." Nummer drie: "Terrorisme is een bedreiging voor de Westerse beschaving." En vier: "Terrorisme is een gevaar voor Westerse morele waarden." Hij geeft geen enkele keer een algemeen geldende definitie. Het enige wat Schultz, en met hem vele anderen doen, is op emoties inwerken. Ahmad stelt dat een duidelijke definitie grondige analyse zou vergen en dat daarbij ook achterliggende motieven naar boven zouden komen. Voor veel machthebbers is dit onwenselijk omdat daardoor begrip zou kunnen ontstaan voor de 'terroristen'. In de praktijk dienen de termen terrorist en terrorisme er juist toe om militair optreden tegen bepaalde (bevolkings)groepen te legitimeren zonder hen een stem te geven.

Historische Beschouwing

Walter Laqueur, een militair deskundige uit de VS voor wie de NRC ook regelmatig als spreekbuis fungeert, hanteert in zijn boek The New Terrorism de volgende definitie: terrorisme is het 'onwettige gebruik van, of dreigen met, geweld tegen individuen en eigendommen om regeringen en maatschappijen te dwingen en te intimideren tot politieke, religieuze of ideologische doelen'. Hij slaat de spijker op de kop omdat hij geweld tegen burgers door regeringen niet automatisch uitsluit. Laqueur gaat ver terug in de geschiedenis maar uiteindelijk blijft hij zijn definitie niet trouw - of hij heeft een geheime clausule ingebouwd - omdat hij daden van het Westen die binnen deze definitie zouden vallen, geheel onvermeld laat. Recensent Huub Smeets vindt het echter niet nodig hem hierop te wijzen (NRC 22-09-01).

De journalist Hofland doet in feite niet anders wanneer hij in zijn 'historische beschouwing' (NRC 22-09-01) over het terrorisme enkel voorbeelden noemt van geweld tegen de VS of tegen Israël. In Trouw gloort een klein vonkje hoop op nuance bij een veelbelovende kop: 'Terrorisme, een kwestie van definitie' (25-09-01). Geciteerd wordt de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Charassi die zegt dat Iran 'de acties van Hamas en Djihad niet als terrorisme [kan] veroordelen. Die mensen verdedigen alleen hun land.' Journalist Frank Kools erkent het probleem van definitie wel, maar blaast het vlammetje ook weer uit door er verder niet op in te gaan.

Reuters

En momenteel is dit ongedefinieerde 'internationaal terrorisme' het sleutelwoord om militair ingrijpen in Afghanistan en mogelijke andere landen te rechtvaardigen.

Dat het ook anders kan, bewijst het Engelse persagentschap Reuters. "Als onderdeel van ons beleid om emotioneel beladen woorden zo veel mogelijk te vermijden" zegt woordvoeder Stephen Jukes, " gebruiken wij geen woorden als 'terrorist' en 'vrijheidsstrijder', tenzij de woorden voorkomen in een citaat of uitspraak van een persoon of organisatie". Een interne memo van de directie, die een paar weken geleden onder de medewerkers van Reuters circuleerde, bevat nog de veelzeggende uitspraak ;"one man's terrorist is another man's freedomfighter". Reuters heeft achter de schermen veel kritiek te verduren vanwege deze houding maar zolang een op zich juiste definitie als die van Laqueur niet wordt toegepast op activiteiten van regeringen én van andere organisaties, is dit de enige juiste positie die je als objectieve pers mag innemen.







Terug