Internationaal terrorisme, Soedan en 'de rode loper'

Door Martin Hulsing

Extra! 19 oktober 2001. De ontzetting en de woede in de Westerse media naar aanleiding van de terroristische aanslagen op het World Trade Centre en het Pentagon staan in schril contrast met de gevallen van internationaal terrorisme waar het Westen zelf verantwoordelijk voor is. Een treffend voorbeeld hiervan is het bombarderen van de farmaceutische fabriek El Shifa in Soedan. "Dit was net zo goed een terroristische aanslag als die op de 'Twin Towers' - het enige verschil is dat wij weten wie het heeft gedaan", zegt Dr. Idris Eltayeb, voorzitter van de raad van bestuur van de El Shifa fabriek, "ik voel erg mee met de slachtoffers daar, maar als het gaat om de hoeveelheid slachtoffers, en de gevolgen voor een arm land, dan was het hier erger."(1) Het leed voor Soedan tekent zich des te schrijnender af, nu het erop lijkt dat de terreuraanvallen van de 11de september voorkomen hadden kunnen worden als de Amerikaanse regering was ingegaan op het aanbod van Soedan om informatie te geven over het Al-Qaeda netwerk.

Er is op dit moment een discussie gaande over het 'internationale terrorisme'. Van de vele voorbeelden die in de media de afgelopen weken naar voren zijn gebracht wordt de vernietiging van de El Shifa fabriek in augustus 1998 alleen terloops genoemd. Zoals onlangs in de NRC: "de rommelige periode die voorafging aan het bombarderen van de farmaceutische fabriek El Shifa in Soedan (eind augustus 1998) waar, in meer of minder rechtstreekse samenwerking met Bin Laden, zou zijn gewerkt aan de productie van zenuwgas." Of zoals een dag daarna ook in de NRC: "Drie jaar nadat de Amerikanen een raket afvuurden op een doelwit in Khartoum als straf voor vermeende hulp aan terroristen (…) Inmiddels wordt algemeen aangenomen dat de fabriek niets met wapenproductie van doen had." Meer wordt er niet over gezegd.

Trots van Afrika

De "raket" die de Amerikanen afvuurden waren in werkelijkheid 14 kruisraketten die "het doelwit", de farmaceutische fabriek El Shifa, volledig in as legden. El Shifa produceerde ongeveer de helft van de totale farmaceutische producten van Soedan. De aanval was een vergelding voor de bomaanslagen op Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania. President Clinton beweerde dat er zenuwgas werd geproduceerd en hij werd in de Westerse media geprezen voor zijn daadkrachtige manier van handelen. Al vroegen sommigen zich af of de aanval niet was bedoeld om de aandacht af te leiden van de Lewinsky-affaire. Er worden geen vraagtekens geplaatst bij het vermeende recht van de VS, noch wordt er aandacht besteed aan de schrijnende gevolgen voor een arm land als Soedan. Zelfs drie jaar later, nu alle relevante feiten bekend zijn, kan er niet meer vanaf dan dat "Inmiddels wordt algemeen aangenomen dat de fabriek niets met wapenproductie van doen had."(2)"

Bij de opening werd de El Shifa fabriek, de 'trots van Afrika' genoemd. Het was de enige fabriek waar medicijnen tegen tuberculose werden gemaakt voor meer dan 100.000 mensen, voor drie gulden vijftig per maand. "De duurdere importversie is geen optie voor de meeste van hen, of voor hun mannen, vrouwen en kinderen, die nu ook aan tuberculose leiden. El Shifa was ook de enige fabriek waar veterinaire medicijnen werden gemaakt, in dit enorme land met voornamelijk nomadische veehouderij. De fabriek was gespecialiseerd in medicijnen die een parasiet doden die wordt overgedragen van het vee op de herder, de belangrijkste oorzaak van kindersterfte." Veel erger dan de schade aan de "toch al beperkte medische voorzieningen, was de politieke schade aan een land dat zich probeert te ontworstelen aan een militaire dictatuur, fanatiek islamisme en een langdurige burgeroorlog. (…) Toen werd El Shifa gebombardeerd, en van de ene op de andere dag verviel Khartoum in een nachtmerrie van het verlammende extremisme waaraan het probeerde te ontsnappen."(3)

Veto

"Het bewijs was niet sluitend. Niet genoeg om een daad van oorlog te rechtvaardigen," geeft Donald Petterson, de voormalige Amerikaanse ambassadeur van Soedan, toe. Het zal zeker niet genoeg zijn om een misdaad tegen de menselijkheid te rechtvaardigen. "Sancties tegen Soedan maken het onmogelijk om de ontstane tekorten als gevolg van de vernietiging van de fabriek aan te vullen," aldus Jonathan Belke, medewerker van de Near East Foundation, en de enige die een schatting heeft gemaakt van de aangerichte schade. Een jaar na de aanval op El Shifa schrijft hij dat er "tienduizenden mensen - waaronder veel kinderen - hebben geleden en zijn gestorven aan malaria, tuberculose en andere te genezen ziektes". Verder vraagt hij zich af hoe Washington zou reageren als een buitenlandse macht kruisrakketen zou afsturen op een chemische fabriek in Milwaukee, omdat daar 'Empta' wordt geproduceerd, het belangrijkste onderdeel van zenuwgas. Of als de helft van de farmaceutische capaciteit in as wordt gelegd, en door middel van een boycot het aanvullen van de ontstane tekorten wordt tegengewerkt.

De VS hebben nooit bewijs geleverd voor hun beweringen. Soedan stelde onmiddellijk voor dat de VN een onderzoek zouden uitvoeren. Dit werd tegengehouden door de VS met een veto in de Veiligheidsraad. Na de aanklacht van de eigenaren van El Shifa is Washington in een juridische strijd verwikkeld, waarin zij zich beroepen op 'soevereine onschendbaarheid'. Het artikel van Belke dat een jaar na de aanval werd geschreven eindigt met enige spot: "Miljoenen zullen zich afvragen hoe het Internationaal Gerechtshof in Den Haag deze verjaardag zal vieren".(4)

De rode loper

In het al eerder genoemde artikel in de NRC, wordt vermeld dat in de "Soedanese hoofdstad de rode loper [is] uitgelegd voor talrijke Amerikaanse geheimagenten die onderzoek doen naar de aanvallen in New York en Washington". Instemmend wordt Jack Straw, de Britse minister van Buitenlandse Zaken geciteerd: "Soedan bevestigt hiermee zijn krachtige houding tegen terrorisme". Volgens de NRC staat "de wereld op zijn kop", omdat tot voor kort Washington de "gewapende Soedanese oppositie steunde" en heeft "het Amerikaanse congres [zelfs] een wetsvoorstel voor strafmaatregelen tegen Soedan" tijdelijk ingetrokken. "Soedan staat op de Amerikaanse lijst van zeven 'schurkenstaten' die terrorisme zouden steunen. (…) Maar de scherpe kantjes van de agressieve buitenlandse politiek zijn er van af en de regering zoekt toenadering tot de Verenigde Staten. De aanval op Amerika kwam daarom als een hemels geschenk."(5)

Of de wereld op zijn kop staat is niet zo duidelijk, zeker is wel dat de NRC een bizarre draai aan dit verhaal heeft gegeven. Voordat de VS zijn kruisraketten vanaf de Rode Zee in de richting van Soedan stuurde, had Soedan laten weten dat het twee mannen had gearresteerd uit het Bin Laden netwerk die werden verdacht van de aanslagen op de Amerikaanse ambassades, in Kenia en Tanzania. Een dag na de aanslagen op de Amerikaanse ambassades waren ze de Soedanese grens overgegaan vanuit Kenia. Dit blijkt uit een memo van Soedan die persoonlijk was gericht aan het voormalig hoofd van de FBI, Louis Freeh. Amerikaanse bronnen bevestigen, aldus David Rose van de Observer, dat de FBI graag de uitlevering wilde regelen met Soedan, maar dat "Clinton's minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, dit heeft tegen gehouden". Drie dagen later werd El Shifa aan puin geschoten. Desalniettemin hield Soedan de twee verdachten nog drie weken vast, hopende dat de VS alsnog zou ingaan op het aanbod van uitlevering. De VS gingen niet in op de aanbieding van Soedan. Uiteindelijk werden de verdachten vrijgelaten en uitgewezen naar Pakistan, sindsdien ontbreekt ieder spoor van hen.

Dikke dossiers

Het was niet de eerste keer dat Soedan informatie aanbood betreffende Bin Laden en het Al-Qaeda netwerk. Uit recent gelekte memo's van de FBI blijkt dat vanaf 1995 Washington al meerdere malen het aanbod van Soedan om informatie te leveren heeft afgewezen. De informatie bestond uit "een enorm databestand over Osama bin Laden en meer dan 200 kopstukken van zijn Al-Qaeda terrorisme netwerk". Er werden "dikke dossiers aangeboden, met foto's en gedetailleerde biografieën van de belangrijkste van zijn kaders, en cruciale informatie over de financiële belangen van Al-Qaeda over de hele wereld."

Een 'belangrijk persoon uit de CIA' kenmerkt deze en andere afwijzingen om samen te werken met Soedan als de "grootste fout van de inlichtingendiensten in die gehele afschuwelijke geschiedenis [van de 11de september]. Dit is de sleutel tot het hele verhaal. Het is niet onredelijk om te zeggen dat als we deze informatie hadden, dat we dan een betere kans hadden gehad om de aanslagen te voorkomen." Volgens hem was de reden voor deze afwijzing de "irrationele haat" van de regering Clinton voor Soedan. Hoewel er al sinds een jaar iets betere betrekkingen zijn met Soedan, "wordt er nu pas serieus naar de door Soedan aangeboden informatie gekeken. Ook de Britten hebben vier jaar lang de aanbiedingen vanuit Soedan afgewezen. "Als iemand van MI6 de moeite zou nemen, dan kan hij morgen naar Khartoum komen", aldus een Soedanese regeringsbron, "dit zeggen we al jaren."

Propagandaverhaaltjes

In 1992 kwamen Bin Laden en zijn aanhangers naar Soedan. De meeste van hen waren 'Afghanis', dat wil zeggen Saoediërs, Jemenieten en Egyptenaren die door de CIA bij elkaar werden gebracht om met Bin Laden tegen de Sovjet-Unie te vechten in Afghanistan. "We weten precies wie ze zijn," aldus een Soedanese bron, "we weten wie de leiders zijn en hoe ze hun plannen maken en uitvoeren". Na enorme druk van Saoedi-Arabië en de VS ging Soedan in 1996 akkoord met de uitwijzing van Bin Laden en driehonderd van zijn aanhangers. Volgens de Soedanese veiligheidsdienst was dat een grote blunder. "Hier konden we volgen wat hij deed, en zijn post lezen, toen wij hem eruit hadden gezet en hij naar Afghanistan vertrok, was hij niet meer in de gaten te houden."(6)

Het is niet onaannemelijk dat zonder de 11de september Soedan nog steeds door de VS als 'schurkenstaat' zou worden beschouwd, het is altijd handig om een arm derdewereldland als boksbal te kunnen gebruiken. Wie nu precies voor wie de 'rode loper' uitlegt, mag ieder voor zich bepalen. Het diepgewortelde ontzag voor de propagandaverhaaltjes van de VS komt vooral naar voren in het klakkeloos overnemen van de Amerikaanse retoriek over het 'internationaal terrorisme'. Zelfs op dusdanige wijze dat de slachtoffers van internationaal terrorisme door de VS "hun krachtige houding tegen terrorisme" moeten aantonen. In die zin staat "de wereld op zijn kop".

(1) Guardian, 2 oktober 2001, 'Strike one', James Astill
(2) NRC, 26 september 2001, 'Amerikanen vrezen biologische aanval', Karel Knip; NRC, 27 september 2001, 'Aanval op VS komt voor Soedan als geschenk', Koert Lindijer
(3) Guardian, 2 oktober 2001, 'Strike one', James Astill
(4) Boston Globe, 22 augustus 1999, 'Year later, US attack on factory still hurts Sudan', Jonathan Belke.
(5) NRC, 27 september 2001, 'Aanval op VS komt voor Soedan als geschenk', Koert Lindijer
(6) David Rose, Observer 30 september 2001, 'Resentful west spurned Sudan's key terrorfiles'






Terug